Czy wino ma właściwości zdrowotne?

Uprawa winorośli oraz wykorzystywanie jej owocu do produkcji wina towarzyszy ludzkości od dawna. Najwcześniejsze dowody świadczące o tych praktykach odnaleziono na terenie współczesnej Gruzji, a ich wiek datuje się na około osiem tysięcy lat. W innych częściach globu, takich jak Iran, Sycylia, czy Bałkany zainteresowanie winoroślą oraz produkcja wina nastała nieco później. Na przestrzeni dziejów sfermentowany sok z winogron konsumowany był głównie ze względu na jego właściwości odurzające, a w starożytnej Grecji był ważnym elementem celebracji Dionizji. Wino było również obecne w ekwipunku żołnierza, gdyż rozcieńczane w różnych proporcjach, stanowiło zdecydowanie bezpieczniejszą alternatywę dla często skażonej drobnoustrojami wody.

Eksploracja ewentualnych korzyści jakie może nieść za sobą spożywanie wina rozpoczęła się za sprawą tzw. "francuskiego paradoksu". Dieta Francuzów zawiera znaczne ilości tłuszczów nasyconych oraz produktów bogatych w cholesterol, co zgodnie z obecnym stanem wiedzy niekorzystnie wpływa na zdrowie. Jednak ów paradoks polega na tym, iż pomimo względnie niekorzystnej diety mieszkańcy Francji rzadziej zapadają na choroby układu krążenia w porównaniu do innych krajów europejskich. Naukowcy niższą zapadalność na choroby serca powiązali z obecnością znacznej ilości wina w ich diecie. Prozdrowotne właściwości wina determinowane są głównie przez odpowiednią dawkę obecnego w nim alkoholu. Prawie wszystkie badania na ten temat czynią wyraźne rozróżnienie pomiędzy umiarkowanym, a nadmiernym spożyciem. Definicja umiarkowanego spożycia nie jest precyzyjnie określona i zależy między innymi od wieku, płci, predyspozycji genetycznych, masy ciała, a także czynników sytuacyjnych takich jak jedzenie, czy stosowanie innych używek. Odpowiednia ilość wina, która przyniesie pozytywny skutek dla zdrowia to około 150ml, czyli jeden kieliszek dziennie. Natknąć się można również na rozgraniczenie ze względu na płeć, gdzie podaje się, iż mężczyźni mogą wypijać dziennie o jedną porcję więcej niż kobiety. Nie bez znaczenia pozostaje rodzaj wybranego przez nas wina, bowiem to, o czerwonym kolorze zawiera średnio siedemnaście razy więcej związków aktywnych niż białe. WHO rekomenduje, aby w cyklu regularnego spożywania wina w danym tygodniu planować dwudniowe przerwy. Innymi słowy, jeśli zamierzamy spożywać wino pięć dni z rzędu, to następnie ze względów zdrowotnych warto odroczyć jego picie o czterdzieści osiem godzin.

Jednym z popularnych związków, z pewnością najlepiej zbadanym jest resweratrol. Przypisywane jest mu działanie kardioprotekcyjne (m.in. zapobieganie zwężaniu się naczyń krwionośnych, a także zmniejszanie ryzyka powstawania zatorów i zakrzepów). Wskazuje się również na jego działanie w ramach niwelowania negatywnych skutków tzw. stresu oksydacyjnego, który jest istotnym czynnikiem rozwoju choroby Alzheimera, choroby Parkinsona, czy miażdżycy. Resweratrol wpływa również na pobudzanie tzw. białek Sir, które (w ogromnym uproszczeniu) przyczyniają się do wydłużenia długości życia człowieka, spowalniając procesy starzenia. Co jeszcze wiemy o tym związku chemicznym? Co ciekawe, może on pełnić funkcję antyoksydanta lub prooksydanta. Pierwszy pełni w organizmie rolę firmy sprzątającej, identyfikuje wolne rodniki oraz niepożądane substancje przemiany materii, a następnie je degraduje. Drugi zaś przyczynia się do powstawania wolnych rodników, które stanowią zagrożenie dla zdrowych komórek, jednak jest również skuteczną bronią w walce z komórkami nowotworowymi. Wspierające działanie resweratrolu udokumentowano przy leczeniu m.in. białaczki, raka jelita grubego, raka piersi oraz raka trzustki. Wyizolowanie resweratrolu oraz zastosowanie go jako leku okazuje się jednak kontrowersyjne ze względu na jego niską biodostępność. Dla miłośników wina nie jest to jednak zła wiadomość. Okazuje się, że wino, szczególnie czerwone, zawiera zdecydowanie więcej dobroczynnych związków, które w połączeniu wzmacniają jego właściwości antyoksydacyjne. Wśród tych substancji znaczącą grupą są polifenole, do których zaliczamy taniny oraz flawonoidy (roślinne związki organiczne spełniające rolę barwników oraz przeciwutleniaczy). Warto przytoczyć szczególnie dwa flawonoidy, które odgrywają istotną funkcję dla tego, jakie cechy posiada dane wino. Kwercetyna to silny związek mający właściwości przeciwzapalne, spowalniające postęp nowotworów, obniżające ciśnienie tętnicze oraz opór naczyniowy, a także zmniejszające stężenie niepożądanego cholesterolu LDL. Antocyjany to z kolei grupa flawonoidów występująca głównie w winie czerwonym, odpowiadająca za barwę wina, posiadająca szereg prozdrowotnych właściwości. Zwiększają wrażliwość komórek trzustki na insulinę, hamują trawienie węglowodanów w jelitach, wspierając walkę z otyłością oraz insulinoopornością. Warto podkreślić, że wiele związków zawartych w winie jest nadal niedostatecznie przebadanych, a przyszłość z pewnością przyniesie kolejne wieści w temacie oddziaływania trunku z winogron na nasz organizm.

Czy są jakieś wady bądź skutki uboczne, które mogą wystąpić przy spożywaniu wina?

Liczne badania potwierdzają, iż nadmierna konsumpcja jakiegokolwiek napoju zawierającego alkohol etylowy pozostawia ślady w naszym organizmie. Według danych WHO około 5,9% wszystkich zgonów na świecie można powiązać ze spożywaniem alkoholu. Około 33% przypadków dotyczyło chorób układu krążenia powstałych za sprawą nadużywania alkoholu. Warto zastanowić się jakie konsekwencje krótkoterminowe może przynieść nadmierna konsumpcja, ale także jak w dłuższej perspektywie przełoży się to na nasze zdrowie. Jednorazowe spożycie większej ilości alkoholu wywołuje zjawisko popularnie nazywane „kacem”, czyli sytuację, kiedy dochodzi do obniżania się poziomu alkoholu we krwi po zakończeniu jego przyjmowania. Zjawisko to nie tylko powoduje nieprzyjemne odczucia w postaci bólu głowy, suchości w ustach, lecz także czyni nas mniej efektywnymi w pracy, a także odbiera możliwość prowadzenia pojazdów. Nadwyżka etanolu w naszym krwioobiegu daje holistycznie negatywne skutki. Granica jest cienka, ponieważ o ile w odpowiednich dawkach wino działa na nas pozytywnie, to przy nadmiernej podaży jego skutki mogą być wręcz odwrotne. Regularne nadużywanie skutkuje wzrostem ryzyka wystąpienia niewydolności serca, miażdżycy, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, a nawet prowadzić do śmierci. Organem cierpiącym najbardziej podczas kontaktu z alkoholem jest wątroba. Regularne, nadmierne spożycie napojów alkoholowych prowadzi do stopniowego niszczenia hepatocytów, a następnie do martwicy komórek, która jest procesem nieodwracalnym. Ponadto, zaburzona zostaje praca hormonów, co u kobiet może prowadzić do problemów z miesiączkowaniem, zaś u mężczyzn zmniejszoną produkcją spermy czy nawet impotencją. Na alkohol, a w szczególności jego nadmiar powinny uważać osoby z cukrzycą oraz problemami z trzustką. Wino, szczególnie czerwone, dostarcza mnogość substancji wykazujących pozytywne oddziaływanie na nasze zdrowie, warto jednak pamiętać, że o prozdrowotnym działaniu możemy mówić wyłącznie w przypadku umiarkowanego spożycia. Przekraczanie zalecanej, dziennej dawki odwraca efekty na naszą niekorzyść, zamieniając sprzymierzeńca w wroga. Na koniec ważna informacja dla osób unikających zbędnych kalorii. Zdecydowanie lepiej sięgać po wina wytrawne, w których zawartość cukru resztkowego jest minimalna.

Które wino ma najwięcej właściwości zdrowotnych?

Z punktu widzenia biologii w ramach rodzaju Vitis (winorośl) możemy wyróżnić m.in. takie gatunki jak Vitis amurensis, Vitis labrusca, Vitis mustangensis, Vitis riparia, lecz dla producentów wina to Vitis vinifera (winorośl właściwa) pozostaje Świętym Graalem. Pozwala osiągnąć najlepsze rezultaty pod względem jakości wina. Kierując się wyłącznie jednym kryterium (maksymalizacją prozdrowotnego działania określonego wina) należałoby zastanowić się jakie czynniki są istotne. Czy ważne jest z jakiego szczepu winogron powstało? Gdzie i na jakiej glebie zasadzono krzewy? Jakie metody zastosował winiarz? Trudno odnaleźć jednolite dane wskazujące na konkretny szczep jako ten potencjalnie najlepszy, dający najzdrowsze wina. To, co może okazać się istotne to genetyczna predyspozycja szczepu do wytwarzania większej ilości dobroczynnych dla zdrowia substancji. Jednymi z reprezentantów tych związków są garbniki, inaczej taniny, które z chemicznego punktu widzenia są substancjami organicznymi, produkowanymi przez rośliny. W praktyce odpowiadają za goryczkę i strukturę wina, powodują również tzw. suchość w ustach, uczucie ściągania podczas degustacji. Taniny wykazują również silne właściwości antyoksydacyjne, tak jak resweratrol, czy flawonoidy. Obecność garbników w winie jest stosunkowo łatwa w identyfikacji, ponieważ ich ilość determinuje intensywność wrażeń jakie napój pozostawia w ustach. Szczepy, które charakteryzują się wysoką zawartością tanin to m.in. Cabernet Sauvignon, Turan, Nebbiolo. Warto zwrócić uwagę na inne składowe wina jak np. Kwercetyna, której wyższe stężenie odnaleźć można we włoskim Sangiovese.

Niektóre badania wskazują, iż na stężenie m.in. resweratrolu zdecydowanie większy wpływ mają inne czynniki takie jak rodzaj gleby, położenie geograficzne, nasłonecznienie, dojrzałość owocu, wilgotność, a także obecność różnych chorób. Nie bez znaczenia pozostają techniki winiarskie np. czas maceracji. Dłuższy kontakt ze skórkami koreluje z większą zawartością prozdrowotnych substancji w czerwonym winie. W efekcie może nasuwać się konkluzja, iż wybór trunku ze względu na wykorzystane winogrona, nie zawsze musi oznaczać zakup najzdrowszego wina. Z dużym prawdopodobieństwem jednak winogrona bogate w taniny oraz inne przeciwutleniacze będą stanowiły nieco lepszą alternatywę. Jeżeli istotnie pragniemy zadbać o zdrowie i korzystać z tego, co najlepsze w winie, wybierajmy przede wszystkim wina czerwone, w wytrawnym stylu, zawierające większą dawkę prozdrowotnych substancji oraz mniej zbędnych kalorii.

Polecane wina z oferty rafa-wino.pl

https://rafa-wino.pl/wina-z-wloch/465-rietine-chianti-classico.html?search_query=sangiovese&results=3

https://rafa-wino.pl/wina-z-wloch/203-claudio-alario-barolo-sorano.html?search_query=nebbiolo&results=9

https://rafa-wino.pl/wina-z-wegier/752-petreny-big-band-gold-egri-bikaver-2015.html

Źródła:

  1. Belwal T., Navabi S. F., Navabi S. M., Habtemariam S.: Dietary Anthocyanins and Insulin Resistance: When Food Becomes a Medicine. Nutrients 2017, 9, 1111, 1-14.

  2. Castilla P., Echarri R., Davalos A., Cerrato A., Ortega H., Teruel J. L., Lucas M. F., Gomez-Coronado D., Ortuno J., Lasuncion M. A.: Concentrated red grape juice experts antioxidant, hypolipidemic, and Antiinflammatory effects in both hemodialysis patients and healthy subjects. American Journal of Nutrition 2006, 84, 252- 260.

  3. Chung I., Subramanian U., Thirupathi P., Venkidasamy B., Samynathan R., Gangadhar B. H., Rajakumar G., Thiruvengadam M.: Resveratrol Nanoparticles: A Promissing Therapeutic Advancement over Native Resveratrol. Processes 2020, 8, 458.

  4. Domine A., Supp E., Schwarzwalder D., Rose A., Ulbricht D. i inni.: Wino. Wydawnictwo Olesiejuk. Ożarów Mazowiecki 2014, 14-29,122-123.

  5. Dybkowska E., Sadowska A., Świderski F., Rakowska R., Wysocka K.: The Occurrence of Resveratrol in Foodstuffs and ITS Potential for Supporting Cancer Prevention and Treatment. A review. Roczniki Państwowego Zakłądu Higieny 2018, 69, 5-10.

  6. Hartleb M.: Choroby wątroby związane z alkoholem. Omówienie wytycznych European Association for Study of the Liver 2018 oraz wytycznych American College of Gastroenterology 2018. Medycyna Praktyczna 2019, 3, 73-82.

  7. Markoski M.M., Garavaglia J., Oliviera A., Olivaes J., Marcadenti A.: Molecular Properties of Red Wine Compounds and Cardiometabolic Benefits. Nutrition and Metabolic Insights 2016, 9, 51-55.

  8. Shaito A., Posadino A. M., Younes N., Hasan H., Halabi S., Alhababi D., Al-Mohannadi A., Abdel-Rahman W. M., Eid A. H., Nasrallah G. K., Pintus G.: Potential Adverse Effects of resveratrol: A Literature Review. International Journal of Molecular Sciences 2020, 21, 2084, 1-15.

  9. Shaito A., Posadino A. M., Younes N., Hasan H., Halabi S., Alhababi D., Al-Mohannadi A., Abdel-Rahman W. M., Eid A. H., Nasrallah G. K., Pintus G.: Potential Adverse Effects 1of resveratrol: A Literature Review. International Journal of Molecular Sciences 2020, 21, 2084, 1-15.

  10. Siedlecka K., Bogusławski W.: Sirtuiny-enzymy długowieczności? Katedra i Zakład Chemii Medycznej Akademii Medycznej w Gdańsku. Gerontologia Polska 2005, 13, 3, 147-151.

  11. Verhagen J.V., Haenen G.R., Bast A.: Nitric oxide radical scavenging by wines. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 1996, 44, 3733-3734.